Voordat een kind leert praten, gebeurt er al ontzettend veel. Vanaf de geboorte ontwikkelt een kind stap voor stap vaardigheden die nodig zijn om uiteindelijk taal te kunnen begrijpen en gebruiken. Deze vaardigheden noemen we communicatieve voorwaarden. Ze vormen de basis voor taal, communicatie, spel, leren en het aangaan van relaties met anderen.
Veel ouders denken dat logopedie pas nodig is wanneer een kind weinig of onduidelijk spreekt. In werkelijkheid begint communicatie al lang voordat een kind zijn eerste woordjes zegt. Een baby communiceert met oogcontact, geluidjes, gezichtsuitdrukkingen, bewegingen en later met gebaren en spel. Al deze kleine stapjes zijn belangrijk voor de verdere taalontwikkeling.
Bij SpelendLicht kijken we daarom niet alleen naar de woorden die een kind gebruikt, maar vooral naar hoe een kind contact maakt, speelt en communiceert. Want wanneer de basis stevig is, krijgt taal de ruimte om zich op een natuurlijke manier te ontwikkelen.
Wat zijn communicatieve voorwaarden?
Communicatieve voorwaarden zijn alle vaardigheden die een kind nodig heeft om tot communicatie en taal te komen. Ze ontwikkelen zich spelenderwijs tijdens dagelijkse momenten met ouders, verzorgers, broertjes, zusjes en andere kinderen.
Belangrijke communicatieve voorwaarden zijn:
- aandacht hebben voor mensen en de omgeving;
- interesse tonen in wat er om je heen gebeurt;
- oogcontact maken;
- samen aandacht kunnen delen;
- initiatief nemen om contact te maken;
- reageren op anderen;
- beurtgedrag ontwikkelen;
- emoties herkennen en delen;
- gebaren gebruiken;
- spel inzetten om contact te maken;
- leren begrijpen dat communicatie iets oplevert.
Deze ontwikkeling verloopt bij ieder kind in een eigen tempo. Toch zien we dat wanneer één of meerdere voorwaarden onvoldoende tot ontwikkeling komen, dit invloed kan hebben op de taalontwikkeling en de sociale ontwikkeling.
Communicatie begint met verbinding
Kinderen leren communiceren doordat ze zich veilig voelen in contact met anderen. Wanneer een ouder reageert op een glimlach, een geluidje of een wijzend vingertje, leert een kind dat communicatie betekenis heeft.
Zo ontdekt een kind stap voor stap:
“Als ik iets doe, reageert iemand op mij.”
Dat lijkt eenvoudig, maar vormt één van de belangrijkste bouwstenen van taalontwikkeling.
Daarom kijken we bij SpelendLicht altijd eerst naar de relatie tussen ouder en kind. Een veilige, ontspannen interactie vormt namelijk de voedingsbodem voor leren.
Spel is de taal van jonge kinderen
Voor jonge kinderen is spel veel meer dan alleen plezier maken. Tijdens het spelen oefenen kinderen voortdurend nieuwe vaardigheden.
Door spel leren kinderen:
- samen plezier maken;
- wachten op elkaar;
- problemen oplossen;
- emoties herkennen;
- fantaseren;
- woorden begrijpen;
- betekenis geven aan situaties;
- communiceren zonder én met woorden.
Daarom is spel binnen de logopedie geen beloning of afwisseling, maar juist het belangrijkste middel om ontwikkeling te stimuleren.
Bij SpelendLicht sluiten we altijd aan bij de interesses van het kind. Vanuit plezier ontstaat motivatie, en vanuit motivatie ontstaat ontwikkeling.
De communicatieve functies uitgelegd
Communicatie heeft verschillende doelen. We noemen dit de communicatieve functies. Ze laten zien waarom een kind communiceert.
1. Sociale functie: contact maken
De eerste functie van communicatie is het aangaan van contact.
Een kind leert:
- oogcontact maken;
- lachen naar anderen;
- reageren op een stem;
- wijzen;
- samen plezier beleven.
Tijdens spel zie je dit bijvoorbeeld terug in kiekeboe, samen lachen of een speeltje aan iemand laten zien.
Wanneer een kind weinig reageert op anderen, weinig oogcontact maakt of weinig plezier deelt, kan het zinvol zijn om hier samen naar te kijken.
2. Interactiefunctie: samen iets doen
Communicatie is ook nodig om samen te kunnen spelen.
Een kind leert:
- op de ander wachten;
- om de beurt iets doen;
- reageren op initiatieven;
- samen aandacht richten op hetzelfde.
Denk aan samen een bal overrollen, blokken stapelen of een boekje bekijken.
Kinderen die vooral alleen spelen of weinig reageren op anderen kunnen moeite hebben met deze vorm van communicatie.
3. Controlefunctie: invloed uitoefenen
Al snel ontdekt een kind dat communicatie helpt om iets voor elkaar te krijgen.
Bijvoorbeeld:
- iets aanwijzen;
- om hulp vragen;
- “nog een keer” willen;
- protesteren;
- kiezen.
Wanneer een kind nog niet goed kan communiceren, zien we soms dat het vooral gaat huilen, boos wordt of gefrustreerd raakt. Vaak is dit geen onwil, maar een teken dat het kind nog onvoldoende mogelijkheden heeft om duidelijk te maken wat het wil.
4. Expressiefunctie: gevoelens delen
Communicatie helpt kinderen om emoties te uiten.
Ze leren:
- blij zijn delen;
- verdriet laten zien;
- troost zoeken;
- enthousiast vertellen;
- gevoelens herkennen bij anderen.
Tijdens fantasiespel zie je dit bijvoorbeeld terug wanneer een pop verdrietig is, een knuffel ziek wordt of een beer een knuffel krijgt.
Wanneer emoties moeilijk gedeeld kunnen worden, kan dit invloed hebben op het contact met anderen.
5. Representatiefunctie: denken en fantaseren
Naarmate kinderen ouder worden, ontwikkelen zij symbolisch denken.
Een blok wordt ineens een auto.
Een doos verandert in een boot.
Een stok wordt een toverstaf.
Dit zogenaamde doen-alsofspel is een belangrijke stap richting taal, verhalen vertellen en later leren lezen en schrijven.
Wanneer fantasiespel weinig op gang komt of erg beperkt blijft, kijken we samen hoe we deze ontwikkeling kunnen stimuleren.
Wanneer kan logopedie helpen?
Soms verloopt de ontwikkeling anders dan verwacht. Dat betekent niet direct dat er iets mis is. Ieder kind ontwikkelt zich immers op zijn eigen manier.
Toch kan het prettig zijn om een logopedist mee te laten kijken wanneer je merkt dat je kind:
- weinig contact zoekt;
- weinig oogcontact maakt;
- weinig initiatief neemt;
- vooral alleen speelt;
- moeilijk samen speelt;
- weinig gebaren gebruikt;
- snel gefrustreerd raakt;
- weinig fantasie- of rollenspel laat zien;
- moeite heeft met beurtgedrag;
- weinig taal ontwikkelt ondanks een stimulerende omgeving;
- snel overprikkeld raakt tijdens contact of spel.
Vroegtijdige ondersteuning kan ervoor zorgen dat een kind gemakkelijker nieuwe vaardigheden ontwikkelt en meer plezier krijgt in communiceren.
Wat doet een logopedist?
Veel mensen denken bij logopedie vooral aan het uitspreken van klanken. Dat is slechts een klein onderdeel van het vak.
Een logopedist kijkt naar de hele communicatie van een kind.
Tijdens een onderzoek bekijken we onder andere:
- hoe een kind contact maakt;
- hoe het speelt;
- hoe het aandacht vasthoudt;
- hoe het reageert op anderen;
- hoe het communiceert zonder woorden;
- hoe de taal zich ontwikkelt;
- hoe de spraak verstaanbaar is;
- hoe ouders en kind samen communiceren.
Bij jonge kinderen bestaat de behandeling vrijwel altijd uit spel. Door samen te spelen creëren we situaties waarin een kind wordt uitgenodigd om contact te maken, initiatief te nemen, emoties te delen en taal te gebruiken.
Daarnaast begeleiden we ouders. Kleine veranderingen in de manier waarop je thuis speelt of reageert, kunnen een groot verschil maken in de ontwikkeling van je kind. Daarom zien we ouders als een belangrijke partner in de behandeling.
Onze werkwijze bij SpelendLicht
Bij SpelendLicht geloven we dat kinderen zich het beste ontwikkelen wanneer zij zich veilig, gezien en begrepen voelen.
Daarom werken we vanuit verbinding, vertrouwen en spel.
We sluiten aan bij het tempo en de interesses van het kind en kijken niet alleen naar wat lastig gaat, maar juist ook naar de kwaliteiten en mogelijkheden. Vanuit een positieve benadering bouwen we stap voor stap aan de communicatieve voorwaarden die nodig zijn voor verdere ontwikkeling.
Omdat communicatie samen ontstaat, betrekken we ouders actief bij de begeleiding. Zo kunnen de vaardigheden die tijdens de sessies worden geoefend ook thuis op een natuurlijke manier terugkomen in het dagelijks leven.
Ons doel is niet alleen dat een kind meer woorden leert gebruiken, maar vooral dat het met plezier contact maakt, zich durft uit te drukken en zich gezien en begrepen voelt.
Heeft u vragen over de communicatie, taalontwikkeling of het spel van uw kind? Of twijfelt u of de ontwikkeling passend verloopt? Neem gerust contact op. We denken graag met u mee en kijken samen wat uw kind nodig heeft om zich verder te ontwikkelen.