Communicatie: meer dan woorden
Communicatie is complex. Kinderen communiceren niet alleen met woorden, maar ook via houding, mimiek en gebaren. Daarnaast vraagt communicatie veel van sociale vaardigheden: wanneer zeg je iets, hoe sluit je aan bij de ander en welke woorden passen bij een bepaalde situatie?
Voor sommige kinderen is dit vanzelfsprekend, voor andere kinderen vraagt communiceren extra energie en ondersteuning.
Communicatie en prikkelverwerking
Tijdens communicatie worden in korte tijd veel prikkels verwerkt. Een kind moet kijken, luisteren, begrijpen, informatie onthouden en vervolgens passend reageren. Taal is daarmee één van de meest intensieve prikkels die een kind kan ervaren.
Daarnaast doet communicatie een groot beroep op de executieve functies, zoals aandacht, werkgeheugen, planning en organisatie. Kinderen die prikkelgevoelig zijn of bij wie deze functies nog niet sterk ontwikkeld zijn, hebben daarom vaker moeite met taal en communicatie.
Gevolgen van een taalprobleem
Wanneer een kind moeite heeft met communiceren of taal, heeft dit invloed op de interactie met de omgeving. Een kind kan opdrachten niet goed begrijpen, zich lastig uiten in wensen of gevoelens of wordt niet altijd begrepen.
Dit kan leiden tot frustratie, boosheid of verdriet. Vaak wil een kind wel communiceren, maar lukt het simpelweg niet. Als deze frustratie oploopt, kunnen er gedragsproblemen ontstaan of kunnen schoolprestaties onder druk komen te staan.
Taalachterstand of taalontwikkelingsstoornis (TOS)?
Binnen de logopedie onderscheiden we:
- Taalachterstand: de taalontwikkeling loopt achter, maar kan vaak worden ingehaald.
- Taalontwikkelingsstoornis (TOS): de achterstand is blijvend en kan niet volledig worden ingehaald. Een TOS is aangeboren en verdwijnt niet vanzelf. De diagnose wordt altijd gesteld binnen een multidisciplinair team van specialisten.
Signalen bij jonge kinderen (0–4 jaar)
- Weinig of laat brabbelen
- Beperkt gebruik van gebaren of geluidjes
- Moeite met mondmotoriek (bijvoorbeeld veel kwijlen of articulatieproblemen)
- Eerste woordjes komen niet rond 12 maanden
- Twee en driewoordzinnen komen niet rond tweede en derde levensjaar
- Minder dan 50% is verstaanbaar
- Weinig initiatief in contact of spel
- Overprikkeling of terugtrekgedrag tijdens communicatie
- Herhalend of eenzijdig spel
- Weinig betrokkenheid bij interactie met ouders of verzorgers
Deze signalen hangen nauw samen met de communicatieve voorwaarden van een kind, zoals aandacht, afstemming en contact. Meer hierover lees je op onze pagina Communicatieve Voorwaarden.
Signalen bij basisschoolkinderen
- Moeite met samenhangend verhalen vertellen
- Problemen met gesprekken voeren (beurtwisseling, aansluiten bij de ander)
- Problemen met verwoorden van innerlijke gedachtes, gevoelens en wensen
- Beperkte woordenschat of moeite met zinsbouw en vervoegingen
- Moeite met opdrachten begrijpen of teksten volgen
- Woordvindingsproblemen
- Minder dan 75-95% is verstaanbaar
- Communicatieproblemen in combinatie met autisme, ADHD of prikkelgevoeligheid
Wanneer logopedie?
Twijfel je of de spraak- taalontwikkeling van je kind passend verloopt? Dan kan logopedisch onderzoek inzicht geven. Bij SpelendLicht kijken we altijd naar het hele kind, inclusief taal, spel, prikkelverwerking en ouder-kindrelatie.
Door deze brede aanpak kunnen we een individueel behandelplan opstellen dat aansluit bij de specifieke behoeften van je kind, eventueel in combinatie met SI-therapie, Floorplay en coaching.